Karol Szymanowski
1882 Tymoszówka – 1937 Lozanna
3 października 1882
Narodziny
Karol Maciej Szymanowski przychodzi na świat w Tymoszówce na Ukrainie. Dwór Szymanowskich (należących do średniozamożnej warstwy ziemiańskiej), pełen był zawsze nowości w zakresie polskiej i obcej literatury, poezji i muzyki, których miłośnikiem i znawcą był Stanisław Korwin-Szymanowski – ojciec kompozytora. To właśnie pod jego okiem przyszły twórca stawia pierwsze kroki w dziedzinie muzyki.
Dalej kształci się w Elizawetgradzie w szkole muzycznej Gustawa Neuhausa. Impuls do pierwszych prób kompozytorskich i wpływ na ukształtowanie się osobowości artystycznej Szymanowskiego wywiera kontakt 13-letniego wówczas artysty z muzyką Wagnera w Wiedniu.
1901-1904
Warszawa
Szymanowski wyjeżdża do Warszawy, gdzie uczęszcza na prywatne lekcje harmonii u Marka Zawirskiego oraz kontrapunktu i kompozycji u Zygmunta Noskowskiego. Słabe tętno życia muzycznego w Warszawie oraz izolacja od głównych nurtów i przemian dokonujących się w sztuce europejskiej sprawiają, że Szymanowski i jego ambitni koledzy poszukują warunków do swobodnego rozwoju swoich działań kompozytorskich.
6 lutego 1906
Pierwszy koncert Spółki w Warszawie.
Grupa ta zwana Młodą Polską w muzyce, w istocie niejednorodna pod względem ideowo-artystycznym, działała blisko sześć lat. Wspierana przez pianistów Artura Rubinsteina i Henryka Neuhausa oraz skrzypka Pawła Kochańskiego prowadziła działalność artystyczną na terenie Warszawy, Lwowa, Krakowa, Berlina, Lipska, Wiednia i Drezna. Pierwsze utwory fortepianowe Szymanowskiego (Preludia op. 1, Etiudy op. 4) wykazują pokrewieństwo stylistyczne z muzyką Chopina, Schumanna i Skriabina, zaś pieśni znamionuje późnoromantyczna ekspresja.
1912
Kontrakt
Wykonanie II Symfonii i II Sonaty fortepianowej przyjęto w Wiedniu z wielkim aplauzem. Universal Edition proponuje Szymanowskiemu kontrakt na dziesięć lat.
1914
Włochy i Afryka
Szymanowski odbywa długą podróż do południowych Włoch, na Sycylię i do północnej Afryki (Algier, Konstantina, Biskra, Tunis). Bezpośredni kontakt z kulturą antyczną, arabską i wczesnochrześcijańską okazuje się silnym stymulatorem przeobrażeń estetyki twórczej, kształtuje nową poetykę i język muzyczny kompozytora. Powstają Pieśni miłosne Hafiza op. 26. Wracając z Włoch, poznaje w Londynie osobiście Strawińskiego.
1917-1919
Elizawetgrad
Po zniszczeniu jesienią 1917 (rewolucja październikowa) dworu w Tymoszówce, Szymanowscy osiadają w Elizawetgradzie. Powstaje III Sonata fortepianowa op. 36, I Kwartet smyczkowy op. 37, Pieśni muezina szalonego op. 42. Przez dwa lata 1918-1919 Szymanowski pisze powieść Efebos, w której porusza najistotniejszą jego zdaniem zagadkę miłości i erotyzmu (autograf powieści spłonął w Warszawie w 1939, zachowały się nieliczne fragmenty). Pod koniec 1919 wraz z rodziną udaje się do Polski, by po krótkim pobycie w Bydgoszczy zamieszkać w Warszawie.
1922-1926
1922-1926
Począwszy od roku 1922 Szymanowski wiele czasu spędza w Zakopanem, pozostając pod silnym wpływem muzyki ludowej górali tatrzańskich. Tu rodzi się projekt góralskiego baletu Harnasie (pisanego w latach 1923-1931), z tej samej inspiracji powstają fortepianowe Mazurki, II Kwartet smyczkowy, zaś do muzyki ludowej Kurpiów sięga po materiał do Pieśni Kurpiowskich.
Oratorium Stabat Mater kontynuuje linię wytyczoną przez Słopiewnie. Rośnie znaczenie Szymanowskiego w Polsce, powodzenie i uznanie poza granicami kraju. Wiele czasu kompozytor spędza w Paryżu; jego utwory wchodzą do repertuaru wybitnych wirtuozów i dyrygentów, rozbrzmiewają w salach koncertowych Paryża, Londynu, Wiednia, Triestu, Salzburga, Moskwy, Berlina, Wenecji, Brukseli, Nowego Jorku, Filadelfii i Chicago. Szymanowski otrzymuje liczne i wysokie odznaczenia, zostaje członkiem międzynarodowych stowarzyszeń.
1930-1931
1930-1931
Szymanowski otrzymuje godność rektora Akademii Muzycznej, powstałej w 1930 w miejsce Konserwatorium. Uniwersytet Jagielloński w Krakowie nadaje mu tytuł doctora honoris causa, zostaje też honorowym członkiem Międzynarodowego Towarzystwa Muzyki współczesnej (obok Richarda Straussa, Manuela de Falli, Maurice Ravela, Igora Strawińskiego, Beli Bartóka). Efektem ożywionej działalności twórczej są powstałe w tym czasie dwa utwory na orkiestrę, chór i solistów: Veni Creator i Litania do Marii Panny. Wynajmuje w Zakopanem góralski dom Atmę.
1933-1934
1933-1934
W obliczu pogłębiających się kłopotów finansowych Szymanowski koncertuje we wszystkich większych ośrodkach życia muzycznego Europy. Nie znajduje czasu i sił na komponowanie. W 1934 powstają ostatnie kompozycje – dwa Mazurki op.62.
1936
1936
Wspaniałe przyjęcie baletu Harnasie przez publiczność i krytykę Paryża. Choroba czyni szybkie postępy, stan zdrowia wymaga dłuższego leczenia sanatoryjnego na południu.
1905
Spółka Nakładowa
Karol Szymanowski, Ludomir Różycki, Apolinary Szeluto i Grzegorz Fitelberg (również dyrygent) tworzą pod mecenatem księcia Władysława Lubomirskiego Spółkę Nakładową Młodych Kompozytorów Polskich z siedzibą w Berlinie. Celem grupy jest „popieranie nowej muzyki polskiej za pomocą koncertów i wydawnictw własnych utworów stowarzyszonych, a tym samym torowanie sobie drogi ku przyszłości artystycznej przebojem, na zasadzie szerokiej samopomocy, wyzwalając się tym samym z ciężkiej niejednokrotnie zależności od wydawców z jednej, a od przeróżnych impresariów z drugiej strony”.
1909-1911
Pierwszy rozgłos
Powstają wielkie, dojrzałe dzieła: Uwertura koncertowa na orkiestrę op. 12, II Symfonia op. 19, II Sonata fortepianowa op. 21. Nazwisko kompozytora pojawia się na afiszach koncertowych wielkich miast niemieckich i Londynu. Szymanowski odbywa krótkie podróże do Włoch i na Sycylię; wiele czasu spędza w Wiedniu, pisze Pieśni op. 20 do tekstów Micińskiego, op. 22 do tekstów poetów niemieckich, Pieśni miłosne Hafiza op. 24.
1913
Hagith do libretta F. Dormana
Powstaje opera Hagith do libretta F. Dormana. Wielkie wrażenie wywierają na Szymanowskim balety Ognisty ptak i Pietruszka Igora Strawińskiego w wykonaniu baletu Sergiusza Diagilewa.
1915-1916
Inspiracje i twórczość
Szymanowski, przebywając głównie w Tymoszówce, z niezwykłą intensywnością studiuje historię i kulturę antyku, islamu, antycznego Rzymu i wczesnego chrześcijaństwa. Dwa lata największej w życiu Szymanowskiego intensywności inspiracji i aktywności twórczej dają początek najbardziej jednorodnym stylistycznie utworom. Komponuje wówczas m.in. III Symfonię Pieśń o nocy op. 27, Nokturn i Tarantellę op. 28, Trzy poematy na skrzypce i fortepian Mity op. 30, I Koncert skrzypcowy op. 35, cykle fortepianowe: Metopy op. 29, 12 etiud op. 33, Maski op. 34, III Sonatę fortepianową op. 36.
1920-1921
Mandragora
Powstaje balet-pantomima Mandragora, Szymanowski pracuje nad rozpoczętą w 1918 r. trzyaktową operą Król Roger (libretto napisał kompozytor wspólnie z Jarosławem Iwaszkiewiczem) mającą swą genezę we wspomnieniach z Sycylii. Dwukrotnie podróżuje przez Londyn do Stanów Zjednoczonych wraz z Pawłem Kochańskim i Arturem Rubinsteinem. Ich koncerty spotykają się z dużym uznaniem krytyki i aplauzem publiczności. Fakt zaistnienia wolnej, odrodzonej Polski aktywizuje Szymanowskiego do działalności przepojonej poczuciem odpowiedzialności za losy muzyki polskiej. Pragnie swobody i tolerancji artystycznej, doskonalenia warsztatu kompozytorskiego, kultywowania najlepszych tradycji narodowych. Walczy o to w licznych artykułach, wypowiedziach i polemikach, począwszy od 1920. Nowy, odmienny świat dźwiękowy reprezentują Słopiewnie – pieśni na głos i fortepian do słów Juliana Tuwima – artystyczny dowód głębokiego zaangażowania w sprawę kształtowania stylu narodowego.
1927-1930
1927-1930
Z dwu propozycji objęcia stanowiska dyrektora konserwatorium w Kairze i w Warszawie wybiera ofertę warszawską. Walczy o nowy model uczelni, nowoczesne metody kształcenia zawodowego i wychowania muzycznego. Oddając się bez reszty pracy w Konserwatorium nie ma czasu na pracę kompozytorską (w tym czasie powstaje tylko Kwartet smyczkowy op. 56), poważnie choruje. W 1930, zmuszony porzucić swe obowiązki, spędza blisko rok w sanatorium szwajcarskim w Davos. Tu pisze niezwykle interesującą rozprawkę Wychowawcza rola kultury muzycznej w społeczeństwie.
1932
1932
Wycofuje się z uczelni. Kończy balet Harnasie, oparty na muzyce podhalańskich górali. Pozbawiony stałego dochodu decyduje się występować jako pianista-wykonawca swoich utworów. Komponuje IV Symfonię koncertującą na fortepian i orkiestrę op. 60. Krótko potem pisze ostatni duży utwór II Koncert skrzypcowy op. 6l oraz 12 Pieśni kurpiowskich na głos z fortepianem.
1935
1935
Wielki sukces baletu Harnasie w Operze w Pradze.
29 marca 1937
Śmierć
Karol Szymanowski umiera w Lozannie.